Coraz wi\u0119ksza liczba diagnoz wskazuj\u0105ca na zaburzenia ze spektrum autyzmu \u2013 zar\u00f3wno autyzmu dzieci\u0119cego jak i Zespo\u0142u Aspergera \u2013 sk\u0142ania\u0107 powinna do poszukiwania wiedzy i sposob\u00f3w efektywnego wspierania uczni\u00f3w, koleg\u00f3w, czy te\u017c w\u0142asnych dzieci z tego rodzaju wyzwaniami rozwojowymi.<\/p>\n

Niezale\u017cnie od tego, czy jest si\u0119 nauczycielem, rodzicem, r\u00f3wie\u015bnikiem czy terapeut\u0105 takiej osoby, warto pracowa\u0107 nad bardziej otwart\u0105 postaw\u0105 wobec niej, kt\u00f3ra w konsekwencji doprowadzi\u0107 powinna do zmiany spo\u0142ecznego postrzegania uwarunkowa\u0144 i umiej\u0119tno\u015bci os\u00f3b w spektrum, dzi\u0119ki czemu mamy szans\u0119 poprawi\u0107 ich jako\u015b\u0107 \u017cycia i poczucie w\u0142asnej warto\u015bci (Attwood, 2013).<\/p>\n

Rozumienie specyfiki funkcjonowania tych os\u00f3b oraz mechanizm\u00f3w wspieraj\u0105cych rozwijanie ich potencja\u0142u, a tak\u017ce akceptacja odmienno\u015bci spostrzegania i do\u015bwiadczania \u015bwiata buduje spo\u0142ecze\u0144stwo bardziej przyjazne i otwarte.<\/p>\n

Nietypowy typ<\/h2>\n

\u201eJoseph zawsze sprawia\u0142 wra\u017cenie bystrego dziecka. Zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107, zanim sko\u0144czy\u0142 rok (\u2026). Wypowiada\u0142 si\u0119 jak doros\u0142y cz\u0142owiek i zawsze by\u0142 bardzo grzeczny. Kiedy na przyk\u0142ad mama chcia\u0142a mu kupi\u0107 co\u015b s\u0142odkiego w kinie odpowiedzia\u0142: \u2018Preferowa\u0142bym inn\u0105 przek\u0105sk\u0119 ni\u017c m&m\u2019sy\u2019. Bardzo wcze\u015bnie przejawia\u0142 zainteresowanie literami i w wieku osiemnastu miesi\u0119cy umia\u0142 ju\u017c wyrecytowa\u0107 ca\u0142y alfabet. Nauczy\u0142 si\u0119 czyta\u0107 zanim sko\u0144czy\u0142 trzy lata. Josepha raczej nie interesowa\u0142y zwyk\u0142e zabawki, takie jak pi\u0142ki i rowery, wola\u0142 zajmowa\u0107 si\u0119 geografi\u0105 i nauk\u0105, czyli jak okre\u015blali to dumni rodzice \u2013 bardziej \u2018doros\u0142ymi\u2019 pasjami. (\u2026) W wieku pi\u0119ciu lat umia\u0142 nazwa\u0107 ka\u017cde z miejsce na \u015bwiecie na podstawie opisu jego po\u0142o\u017cenia geograficznego (\u2018Jak si\u0119 nazywa po\u0142o\u017cone najbardziej na p\u00f3\u0142noc nadmorskie miasto Brazylii?\u2019). Zgodnie z przypuszczeniami rodzic\u00f3w Joseph jest wybitnie zdolny. Poza tym ma zaburzenia ze spektrum autyzmu. (\u2026)
\n\u200b<\/p>\n

Clint wkr\u00f3tce b\u0119dzie mia\u0142 trzydzie\u015bci lat. Uko\u0144czy\u0142 studia in\u017cynieryjne, ma mieszkanie w przyjemnej dzielnicy, ostatnio kupi\u0142 u\u017cywany samoch\u00f3d, lubi chodzi\u0107 do kina. Martwi go jednak problem ze znalezieniem sta\u0142ej pracy. Kolejnym pracodawcom nie podobaj\u0105 si\u0119 wolniejsze tempo pracy i trudno\u015bci w porozumiewaniu si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracownikami.(\u2026) M\u00f3wi\u0142 potencjalnym nowym pracodawcom, \u017ce zosta\u0142 zwolniony, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci z nich oznacza to, i\u017c wyrzucono go z poprzedniej pracy. Poniewa\u017c nie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 zatrudnienia przez kilka miesi\u0119cy, uda\u0142 si\u0119 do doradcy zawodowego, kt\u00f3ry zaleci\u0142 badanie psychologiczne. Testy wykaza\u0142y, \u017ce Clint ma zaburzenia ze spektrum autyzmu, kt\u00f3re nigdy nie zosta\u0142y zdiagnozowane.\u201d (Ozonoff i in., 2015, s. 15-16)<\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 Aspergera<\/h2>\n

Poniewa\u017c autyzm ma wiele twarzy i jawi si\u0119 jako bardzo niejednorodne spektrum, u cz\u0119\u015bci os\u00f3b mo\u017ce zosta\u0107 zdiagnozowany, pomimo ich dobrych zdolno\u015bci j\u0119zykowych, przeci\u0119tnej inteligencji lub niewielkich problem\u00f3w z nauk\u0105 – w postaci Zespo\u0142u Aspergera (ZA). Dla otoczenia osoby z Zespo\u0142em Aspergera mo\u017ce by\u0107 zaskakuj\u0105ce, jak to mo\u017cliwe, \u017ce ten zdolny cz\u0142owiek ma jednocze\u015bnie tak wiele talent\u00f3w i tak du\u017co trudno\u015bci. Objawy Zespo\u0142u Aspergera przybieraj\u0105 \u0142agodniejsz\u0105 form\u0119 ni\u017c autyzm. Rozw\u00f3j j\u0119zyka i umiej\u0119tno\u015bci poznawczych sprawiaj\u0105, \u017ce taka osoba cz\u0119sto dobrze radzi sobie z przyswajaniem wiedzy, jednak jej specyficzne zachowania lub wybi\u00f3rcze zainteresowania mog\u0105 przysporzy\u0107 mu k\u0142opot\u00f3w na \u017cyciowej \u015bcie\u017cce (Ozonoff i In., 2015). I tak w\u0105skie, silne zainteresowania mog\u0105 odci\u0105ga\u0107 dan\u0105 osob\u0119 od kontakt\u00f3w z r\u00f3wie\u015bnikami, sprawiaj\u0105c, \u017ce trudno mu rozmawia\u0107 o czymkolwiek innym oraz budz\u0105c niezrozumienie gdy r\u00f3wie\u015bnik nie chce ju\u017c s\u0142ucha\u0107 opowie\u015bci na ten sam temat. To niejednokrotnie powoduje wyr\u00f3\u017cnianie si\u0119 na tle innych dzieci w tym samym wieku, co mo\u017ce by\u0107 powodem dokuczania czy nawet prze\u015bladowania w \u015brodowisku szkolnym.<\/p>\n

Specyficzne zainteresowania mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c os\u0142abia\u0107 motywacj\u0119 do rozwijania wiedzy w innych dziedzinach lub utrudnia\u0107 codzienne funkcjonowanie \u2013 przyk\u0142adem niech b\u0119dzie przerywanie aktualnie wykonywanej czynno\u015bci (np. czytania o kosmosie) na rzecz innych (np. dbania o higien\u0119, posi\u0142ek, sen) albo wymuszanie okre\u015blonego przebiegu sytuacji wed\u0142ug \u015bcis\u0142ych preferencji osoby z ZA. Intensywno\u015b\u0107 zainteresowa\u0144 i ich niecodzienny temat mo\u017ce budzi\u0107 zadziwienie i niezrozumienie otoczenia. Podobnie jak schematyczno\u015b\u0107 lub trudno\u015bci z uog\u00f3lnianiem we wnioskowaniu, przy jednoczesnym skupieniu si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142ach. Nieporadno\u015b\u0107 w sytuacjach spo\u0142ecznych, taka jak bezpo\u015brednie komentarze czy te\u017c trudno\u015bci w rozumieniu emocji innych os\u00f3b i rozumieniem empatii mog\u0105 stygmatyzowa\u0107 osob\u0119 w otoczeniu i budzi\u0107 niech\u0119\u0107 do niej w\u015br\u00f3d innych ludzi. To ten obszar \u2013 nawi\u0105zywania i podtrzymywania kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych i komunikowania si\u0119 z innymi \u2013 stanowi dla nich najwi\u0119ksze wyzwanie.<\/p>\n

Niekt\u00f3re osoby z Zespo\u0142em Aspergera b\u0119d\u0105 raczej bierne w kontaktach spo\u0142ecznych, podczas gdy inne b\u0119d\u0105 ch\u0119tnie poszukiwa\u0107 towarzystwa innych ludzi. Mimo to mog\u0105 nie wiedzie\u0107 jak maj\u0105 si\u0119 zachowa\u0107, co m\u00f3wi\u0107, jak odczyta\u0107 zachowanie koleg\u00f3w i czu\u0107 si\u0119 zagubione w dynamice relacji spo\u0142ecznych. I chocia\u017c cz\u0119sto osoby z ZA mog\u0105 nawi\u0105zywa\u0107 ciep\u0142e relacje z rodzicami, rodze\u0144stwem czy wyrozumia\u0142ymi doros\u0142ymi, to ich najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015b\u0107 stanowi\u0105 relacje r\u00f3wie\u015bnicze \u2013 w kt\u00f3rych mog\u0105 by\u0107 wy\u015bmiewane lub ignorowane (Ozonoff i in., 2015).<\/p>\n

\u200bWyzwania<\/h2>\n

Wysokie zdolno\u015bci poznawcze i inteligencja w po\u0142\u0105czeniu z zachowaniami, kt\u00f3re przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119 otoczenia i s\u0105 przyczyn\u0105 napi\u0119tnowania, nios\u0105 ze sob\u0105 ryzyko spadku poczucia w\u0142asnej warto\u015bci i utrat\u0119 pewno\u015bci siebie, gdy\u017c osoby z Zespo\u0142em Aspergera cz\u0119sto zauwa\u017caj\u0105 swoj\u0105 odmienno\u015b\u0107, odczuwaj\u0105 negatywn\u0105 reakcj\u0119 otoczenia, a kt\u00f3rej niejednokrotnie nie rozumiej\u0105. Mog\u0105 zacz\u0105\u0107 negatywnie my\u015ble\u0107 o sobie i wyra\u017ca\u0107 si\u0119 na sw\u00f3j temat (\u201eNikt mnie nie lubi\u201d, \u201eJestem beznadziejny\u201d) \u2013 co tak jak w przypadku os\u00f3b neurotypowych obni\u017ca\u0107 b\u0119dzie ich poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, zadowolenie z \u017cycia i prowadzi\u0107 mo\u017ce do rozwijania si\u0119 zaburze\u0144 nastroju czy zwi\u0119kszenia spo\u0142ecznej izolacji.<\/p>\n

Wyzwaniem zar\u00f3wno dla rodzic\u00f3w jak i terapeut\u00f3w, nauczycieli jest rozwijanie mocnych stron os\u00f3b z Zespo\u0142em Aspergera oraz docenianie ich oryginalno\u015bci, czyni\u0105cych z niej ciekaw\u0105, interesuj\u0105c\u0105 osob\u0119, z wieloma predyspozycjami i talentami (Ozonoff i in., 2015). \u015awietna pami\u0119\u0107, dobre umiej\u0119tno\u015bci w zakresie czytania, zdolno\u015bci matematyczne i analityczne, wyobra\u017ania przestrzenna, zdolno\u015b\u0107 koncentracji przed d\u0142ugi czas na wybranym temacie cz\u0119sto pozostaj\u0105 niedocenione i nie zostaj\u0105 poprawnie wykorzystane w procesie nauki i socjalizacji, by dzia\u0142a\u0107 w przysz\u0142o\u015bci na korzy\u015b\u0107 samej osoby z Zespo\u0142em Aspergera. Sta\u0142e, pozaszkolne formy wspierania dzieci, m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych z ZA, takie jak Trening Umiej\u0119tno\u015bci Spo\u0142ecznych s\u0105 jak najbardziej korzystne \u2013 warto zna\u0107 jednak tak\u017ce kilka dobrych praktyk do wykorzystania w domu i w \u015brodowisku edukacyjnym na co dzie\u0144.<\/p>\n

Mocne strony<\/h2>\n

Poznanie i dok\u0142adne zdefiniowanie i rozwijanie mocnych stron osoby z Zespo\u0142em Aspergera powinno sta\u0107 si\u0119 zasad\u0105 przewodni\u0105 ka\u017cdego takiego kontaktu. Znaj\u0105c zainteresowania i obszary, w kt\u00f3rych jest ona bieg\u0142a, mo\u017cemy wykorzysta\u0107 je do wzbudzania motywacji w sytuacjach, kt\u00f3re pierwotnie same z siebie nie wydaj\u0105 si\u0119 dla osoby w spektrum autyzmu wci\u0105gaj\u0105ce. Innymi s\u0142owy, je\u015bli przed nauczycielem stoi zadanie nauki wycinania lub kolorowania w konturze, to wiedz\u0105c o tym, \u017ce jego podopieczny da\u0142by si\u0119 pokroi\u0107 za Sponge Boba (posta\u0107 z kresk\u00f3wki), mo\u017ce zaprosi\u0107 go do wycinania lub kolorowania element\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 do tej postaci nawi\u0105zywa\u0107. Je\u015bli ten sam ucze\u0144 w szkole b\u0119dzie mia\u0142 trudno\u015bci z nauk\u0105 dodawania to zamiast abstrakcyjnych kreseczek, kropeczek czy patyczk\u00f3w nauczyciel mo\u017ce u\u017cy\u0107 ulubionej bajki jako materia\u0142u na kt\u00f3rym ucze\u0144 b\u0119dzie szlifowa\u0142 umiej\u0119tno\u015bci.
\n\u200b\u200b
\nBy rozpozna\u0107 mocne strony osoby ze spektrum autyzmu pomocne jest zadanie sobie kilku pyta\u0144:<\/p>\n

\n
• Co lubi moje dziecko? Czym si\u0119 zajmuje w wolnym czasie? Jakie tematy je interesuj\u0105?<\/li>\n
• W czym jest najlepsze? Wykonanie lub przyswojenie informacji z jakiej dziedziny przychodzi mu z \u0142atwo\u015bci\u0105?<\/li>\n
• Przeciw jakim aktywno\u015bciom dziecko nie protestuje?<\/li>\n<\/ul>\n

  Zale\u017cnie od wieku, mo\u017cna zaanga\u017cowa\u0107 sam\u0105 osob\u0119 z Zespo\u0142em Aspergera w eksploracj\u0119 tego obszaru.
  \n\u200b<\/p>\n

  Talenty \u2013 wachlarz mo\u017cliwo\u015bi\u200b<\/h2>\n

  \u200bOdkrywaj\u0105c nadzwyczajn\u0105 pami\u0119\u0107 do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i fakt\u00f3w, warto pokaza\u0107 osobie z Zespo\u0142em Aspergera, w jakich sytuacji mo\u017ce z niej skorzysta\u0107, a tak\u017ce samemu wykorzystywa\u0107 te zdolno\u015bci w rozwijaniu innych obszar\u00f3w. Szybko okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce niezwyk\u0142a pami\u0119\u0107 dotycz\u0105ca specyfikacji technicznej silnik\u00f3w samolot\u00f3w mo\u017ce by\u0107 pomocna tak\u017ce w zapami\u0119tywaniu temat\u00f3w, jakimi interesuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wie\u015bnicy czy zapami\u0119tywaniu wiedzy szkolnej.
  \n\u200b
  \n\u200bWiedz\u0105c jak bieg\u0142y jest podopieczny w zakresie literowania, czytania i pisania, warto zaanga\u017cowa\u0107 go do pomocy r\u00f3wie\u015bnikom, kt\u00f3rym te umiej\u0119tno\u015bci przychodz\u0105 z wi\u0119kszym trudem. Dzi\u0119ki temu tworzy si\u0119 okazja do zwi\u0119kszenia cz\u0119stotliwo\u015bci kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych i zmiany postrzegania osoby z Zespo\u0142em Aspergerga.
  \n\u200b
  \n\u200bPonadprzeci\u0119tne zdolno\u015bci wizualne i przestrzenne mog\u0105 procentowa\u0107 w obszarze nauki czytania map, schemat\u00f3w, rysunk\u00f3w technicznych, uk\u0142ad\u00f3w przestrzennych. Mog\u0105 te\u017c u\u0142atwia\u0107 rozumienie r\u00f3\u017cnych poj\u0119\u0107, zasad i regu\u0142, je\u015bli do ich wyja\u015bnienia u\u017cyjemy pomocy wizualnych takich jak rysunki, fotografie czy schematy. Wzbogacaj\u0105c przekaz s\u0142owny o kana\u0142 wizualny u\u0142atwiamy osobom z ZA orientacj\u0119 w oczekiwaniach \u2013 tak w wykonaniu zada\u0144 jak i w planie zaj\u0119\u0107 czy aktywno\u015bci oraz w oczekiwanych formach zachowania.
  \n\u200b\u200b
  \nZdolno\u015b\u0107 dostrzegania i rozpoznawania schemat\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ogromnie pomocna w rekompensowaniu braku naturalnej orientacji zwi\u0105zanej z sytuacjami spo\u0142ecznymi. Schematy i regu\u0142y mog\u0105 bowiem pom\u00f3c danej osobie odnale\u017a\u0107 i zastosowa\u0107 skrypt danego zachowania w sytuacji w kt\u00f3rej si\u0119 znalaz\u0142a, je\u015bli uda\u0142o jej si\u0119 wcze\u015bniej go pozna\u0107 i prze\u0107wiczy\u0107. Dzi\u0119ki temu stopniowo mo\u017ce si\u0119 w nich poczu\u0107 coraz bardziej bezpiecznie i z czasem pozwoli\u0107 sobie na wi\u0119ksz\u0105 elastyczno\u015b\u0107 zachowania. Jasne, zrozumia\u0142e i sp\u00f3jne zasady b\u0119d\u0105 pomocn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 i ogromnym zasobem w przyswajaniu norm spo\u0142ecznych i budowaniu systemu warto\u015bci.<\/p>\n

  Wykorzystanie zasad i schemat\u00f3w mo\u017ce by\u0107 pomocne w anga\u017cowaniu dziecka w domowe obowi\u0105zki, gdy\u017c wyja\u015bnienie mechanizmu funkcjonowania niekt\u00f3rych regu\u0142 i zgodno\u015b\u0107 przyj\u0119tych obowi\u0105zk\u00f3w z predyspozycjami i zainteresowaniami dziecka b\u0119dzie owocowa\u0107 wi\u0119ksz\u0105 samodzielno\u015bci\u0105 i zaanga\u017cowaniem. Np. dziewczynce, kt\u00f3ra uwielbia zg\u0142\u0119bia\u0107 mechanizmy dzia\u0142ania wielkich maszyn przemys\u0142owych, rodzic mo\u017ce pokaza\u0107 filmy dotycz\u0105ce przerabiania segregowanych odpad\u00f3w, wyja\u015bni\u0107 wp\u0142yw takiego dzia\u0142ania na \u015brodowisko i w ten spos\u00f3b budowa\u0107 motywacj\u0119 do segregowania i wynoszenia \u015bmieci.<\/p>\n

  \u200bOdrobina kreatywno\u015bci w przek\u0142adaniu zainteresowa\u0144 i talent\u00f3w naszych podopiecznych na codzienne funkcjonowanie mo\u017ce by\u0107 o wiele bardziej efektywna ni\u017c setne ilo\u015bci powt\u00f3rze\u0144 oczekiwanego sposobu wykonywania zada\u0144 czy zachowania. Pasja z jak\u0105 osoby z Zespo\u0142em Aspergera po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 swoim pasjom mo\u017ce by\u0107 postrzegana jako przeszkoda w negocjowaniu codziennych obowi\u0105zk\u00f3w, ale mo\u017ce ona r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0107 cudowny punkt wyj\u015bcia do czerpania nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 motywacji. \u0141\u0105czenie zainteresowa\u0144 z zadaniami szkolnymi czy zawodowymi przyniesie bowiem ca\u0142y ogrom korzy\u015bci oraz stworzy pole do pozytywnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania ucznia, nauczyciela i rodzica.<\/p>\n

  Nauka czytania mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zana z tematami, kt\u00f3re dziecko fascynuj\u0105, lekcja pisania tak\u017ce tego mo\u017ce dotyczy\u0107. Zadania matematyczne, nauka warto\u015bci pieni\u0105dza, ale tak\u017ce zadania mniej lubiane, jak codzienne obowi\u0105zki domowe, czy zadania stanowi\u0105ce trudno\u015b\u0107 \u2013 we wszystkich tych obszarach mo\u017cemy zwi\u0119kszy\u0107 motywacj\u0119 osoby z Zespo\u0142em Aspergera, zwi\u0119kszaj\u0105c tym samym jej szans\u0119 na sukces w podejmowanym dzia\u0142aniu. U\u017cywanie ulubionych aktywno\u015bci do zawierania um\u00f3w, np. ogl\u0105danie ulubionego filmu po umyciu z\u0119b\u00f3w, mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wspiera\u0107 motywacj\u0119 do podejmowania mniej lubianych czynno\u015bci, lub tych uwa\u017canych za mniej istotne.<\/p>\n

  Nale\u017cy tu by\u0107 jednak ostro\u017cnym i tak dobiera\u0107 cele by ich zrealizowanie by\u0142o mo\u017cliwe a szansa na nagrody cz\u0119sta. W przeciwnym razie os\u0142abimy motywacj\u0119 i osi\u0105gniemy efekt przeciwny do zamierzonego (Ozonoff i in., 2015).<\/p>\n

  \u200b<\/p>\n

  Najwa\u017cniejsze ogniwo<\/h2>\n

  Warto pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce jednym z najwa\u017cniejszych sk\u0142adnik\u00f3w skutecznego planu terapeutycznych oddzia\u0142ywa\u0144 jest sam nauczyciel lub rodzic \u2013 wyrozumia\u0142y, empatyczny, z otwartym umys\u0142em, pozytywnym usposobieniem czy sk\u0142onno\u015bci\u0105 do pr\u00f3bowania nowych, nieszablonowych rozwi\u0105za\u0144 (Attwood, 2013, Ozonoff i in., 2015). Nikt nie rodzi si\u0119 takim \u2013 uczymy si\u0119 tego na \u015bcie\u017cce rozwoju zawodowego i osobistego.
  \n\u200b
  \nNatomiast dostosowane \u015brodowiska, w kt\u00f3rych osoby ZA czuj\u0105 si\u0119 dobrze \u0142\u0105cz\u0105 nast\u0119puj\u0105ce cechy:<\/p>\n

  \n
  • Konsekwentne, jasne i zrozumia\u0142e zasady<\/li>\n
  • Sta\u0142e miejsca przechowywania przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku<\/li>\n
  • Plan zaj\u0119\u0107 w widocznym miejscu<\/li>\n
  • Zapewnienie wizualnych (obrazkowych lub pisemnych) instrukcji do zada\u0144<\/li>\n
  • \u015arodowisko wolne od rozpraszaj\u0105cych bod\u017ac\u00f3w<\/li>\n
  • Przeznaczenie czasu na uczynienie oczekiwa\u0144 i polece\u0144 zrozumia\u0142ymi<\/li>\n
  • Przekazywanie na bie\u017c\u0105co informacji zwrotnych o bie\u017c\u0105cym post\u0119powaniu, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce w\u0142o\u017cony przez osob\u0119 z ZA wysi\u0142ek i docenienie rezultat\u00f3w pracy<\/li>\n
  • Zadbanie o zapewnienie mo\u017cliwo\u015bci poproszenia o pomoc w ka\u017cdym momencie \u2013 nauczenie odpowiednich kompetencji komunikacyjnych, dost\u0119pno\u015b\u0107 dla ucznia<\/li>\n
  • Dbanie o komunikowanie zmian w planie dnia z wyprzedzeniem, szanuj\u0105c potrzeb\u0119 przewidywalno\u015bci i zwi\u0105zane z ni\u0105 poczucie bezpiecze\u0144stwa
    \n\u200b<\/li>\n<\/ul>\n

    Rozwa\u017caj\u0105c ich w\u0142\u0105czenie w codzienno\u015b\u0107 osoby z ZA dzia\u0142amy na rzecz uczynienia jej bardziej zrozumia\u0142\u0105 i czyteln\u0105.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Autorka – Katarzyna P\u0119czak – trenerka Fundacji Pomoc Autyzm<\/a><\/p>\n

    \n

    Artyku\u0142 pojawi\u0142 si\u0119 w drukowanym czasopi\u015bmie “Remedium” nr 11 listopad\u00a02019, publikujemy za zgod\u0105 autorki<\/p>\n<\/div>\n

    \n

    Bibliografia<\/p>\n

    Goldstein S., Naglieri J.A., Ozonoff S. (2017) Diagnoza zaburze\u0144 ze spektrum autyzmu. Wydawnictwo Uniwerystetu Jagiello\u0144skiego.<\/p>\n

    Frost L., Bondy A., (2013) Picture Exchange Communication System. Podr\u0119cznik. Pyramid Educational Consultants of Poland<\/p>\n

    Kaczmarek B., Wojciechowska A (red.) (2015) Autyzm i AAC. Alternatywne i wspomagaj\u0105ce sposoby porozumiewania si\u0119 w edukacji os\u00f3b z autyzmem, Oficyna Wydawnicza Impuls<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Coraz wi\u0119ksza liczba diagnoz wskazuj\u0105ca na zaburzenia ze spektrum autyzmu \u2013 zar\u00f3wno autyzmu dzieci\u0119cego jak i Zespo\u0142u Aspergera \u2013 sk\u0142ania\u0107 powinna do poszukiwania wiedzy i sposob\u00f3w efektywnego wspierania uczni\u00f3w, koleg\u00f3w, czy te\u017c w\u0142asnych dzieci z tego rodzaju wyzwaniami rozwojowymi. Niezale\u017cnie od tego, czy jest si\u0119 nauczycielem, rodzicem, r\u00f3wie\u015bnikiem czy terapeut\u0105 takiej osoby, warto pracowa\u0107 nad…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":41651,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[242,237],"tags":[],"class_list":["post-41648","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-asperger","category-autyzm","category-242","category-237","description-off"],"acf":[],"yoast_head":"\n